Wat is B1?

Discussie over B1: de voornaamste kritiekpunten

Sinds de introductie van B1 als synoniem voor eenvoudig Nederlands is de kritiek op deze term niet van de lucht. Waar gaat de B1-discussie over?

Discussie over B1: de voornaamste kritiekpunten

Wat is B1?

B1 staat voor eenvoudig Nederlands. De aanduiding B1 is afkomstig van een Europese indeling van taalniveaus. Teksten die door veel mensen gelezen moeten worden, worden steeds vaker op een eenvoudig niveau geschreven. Met name de overheid maakt er gebruik van, maar ook andere organisaties en bedrijven kiezen steeds vaker voor B1.

De discussie over B1

De aanduiding B1 wordt sinds het begin van deze eeuw gebruikt als synoniem voor eenvoudige taal. Sinds die tijd woedt er ook een felle discussie over. Er verschijnen regelmatig stukken van tekstschrijvers, taalwetenschappers en communicatiedeskundigen in de media, waarin ze vraagtekens zetten bij het nut en de bruikbaarheid van het fenomeen ‘taalniveau B1’. Hieronder lees je de voornaamste kritiekpunten op B1.

Kritiekpunt 1: B1 gaat over vreemde talen (en niet over moedertaal)

De aanduiding B1 is geplukt uit het ERK, het Europees Referentiekader. Dit kader is expliciet ontwikkeld voor het leren van vreemde talen. Je mag het dus niet zomaar toepassen op teksten in de moedertaal. Want dan vergelijk je appels met peren.

Kritiekpunt 2: B1 gaat over mensen (en niet over teksten)

Het Europese Referentiekader is om een tweede reden geen goede graadmeter, want het is een norm om te meten hoe goed iemand een vreemde taal beheerst. Het zegt dus iets over een taalgebruiker – en niet over een tekst.

Kritiekpunt 3: B1 is jip-en-janneketaal (en dus te simpel)

B1 is eenvoudige taal die lijkt op de simpele manier waarop Annie M.G. Schmidt haar beroemde kleuterverhaaltjes schreef. Korte zinnen, eenvoudige woorden, concrete situaties. Met weinig ruimte voor nuance of diepgang. Met dit soort jip-en-janneketaal kun je ingewikkelde zaken als verzekeringsvoorwaarden of medicijnenbijsluiters niet uitleggen.

Kritiekpunt 4: B1 let niet op samenhang (en is dus helemaal niet begrijpelijker)

B1 hamert op het schrijven van korte zinnen met één hoofdgedachte. Maar dat zorgt niet automatisch voor teksten die beter te begrijpen zijn. Uit onderzoek blijkt dat lezers een tekst beter snappen als de samenhang duidelijk is. Daarvoor gebruik je verbindingswoorden, zoals en, maar en want. En die vind je in B1-teksten niet of nauwelijks terug.

Kritiekpunt 5: B1 is niet aantrekkelijk om te lezen (dus je bereikt je doelgroep alsnog niet)

Teksten die geschreven zijn op taalniveau B1, zijn misschien wel begrijpelijk, maar ook heel saai om te lezen. Bovendien zijn ze zo plat als een dubbeltje. Het is helemaal geen pretje om teksten op B1-niveau te lezen. Daarmee schiet je je doelgroep dus alsnog voorbij.

Kritiekpunt 6: B1 is niet nieuw

Alle adviezen die onder het mom van B1 aan schrijvers worden gegeven, staan in elk schrijfhandboek. Er is helemaal niets nieuws aan B1. Iedereen die teksten voor een breed publiek schrijft, deed het al lang zo. Ook toen het nog geen B1 heette.

Kritiekpunt 7: B1 scheert alle lezers over één kam

Er zijn verschillende soorten lezersgroepen, die allemaal een eigen benadering nodig hebben. Je kunt deze verschillende groepen (laaggeletterden, praktisch opgeleiden, tweedetaalleerders enzovoorts) niet op één hoop gooien en denken dat zij allemaal met dezelfde oplossing, B1, geholpen zijn.

Kritiekpunt 8: B1 is een commercieel concept

B1 is een lege huls: niemand kan precies uitleggen wat B1 nu precies is en waar het tegen helpt. Wat is de geheime B1-formule? Niemand die het weet.

Kritiekpunt 9: het B1-percentage slaat nergens op

De bewering dat 80-95% van de bevolking teksten op taalniveau B1 begrijpt, is volledig uit de lucht gegrepen. Als bron voor deze bewering wordt een OESO-onderzoek genoemd naar de functionele geletterdheid van volwassenen in 12 landen. Maar dat rapport laat veel lagere cijfers zien.

Toch staat B1 nog steeds overeind

Ondanks al deze kritiekpunten staat B1 twee decennia na de introductie ervan nog steeds recht overeind. De overheid heeft B1 geadopteerd als standaard voor alle teksten op Rijksoverheid.nl. Ook in het bedrijfsleven wordt B1 steeds meer de norm bij het schrijven van teksten voor een breed publiek.

Conclusie

Begrijpelijk schrijven is iets waar tekstschrijvers zich al decennialang sterk voor maken. B1 is dus een nieuwe term voor een praktijk die al lang bestaat. Het feit dat B1 enorm is aangeslagen bij overheden en bedrijven, betekent dat dit concept iets doet wat eerder niet is gelukt: het laat organisaties bewust nadenken over (het taalniveau van) hun doelgroep, én over de manier waarop hun teksten daar zo goed mogelijk bij aansluiten. Het is alleen maar toe te juichen dat er eindelijk breed aandacht is voor begrijpelijk schrijven. Want daarmee doe je iedereen een plezier – ook mensen die ingewikkelde teksten wél begrijpen. En hoe je dat dan precies noemt (B1, begrijpelijke taal of eenvoudig Nederlands), dat doet er uiteindelijk niet zo veel toe. 

Bronnen

 

Meer artikelen

Wanneer gebruik je B1, en wanneer niet?

B1-teksten schrijven

Taalniveau B1 is geen standaardoplossing voor alle teksten. Welk taalniveau geschikt is voor de tekst die je schrijft, hangt met name af van je doelgroep. (Daarom is deze website bijvoorbeeld niet op B1-niveau geschreven.)

Voorbeelden van B1-teksten

B1-teksten schrijven

B1 staat voor eenvoudig Nederlands. B1-teksten zijn door een groot lezerspubliek te begrijpen. Hoe ziet een B1-tekst eruit? Dat zie je in deze voorbeelden.

B1-teksten schrijven: 10 tips

B1-teksten schrijven

Als je teksten schrijft voor een breed publiek, dan is het goed om eenvoudig Nederlands te schrijven. B1-teksten dus. Maar hoe doe je dat?

Hulp nodig bij het schrijven van B1-teksten?

Het schrijven van B1-teksten is soms best lastig. Dan kun je hulp gebruiken van een professional. Die kan de tekst voor je schrijven. Of jou leren hoe je goede B1-teksten schrijft. Neem gerust contact op met Marèse Peters van Tekstbureau STREEP. Zij helpt je graag verder.

Neem contact op